پتوز پلک چیست؟ علائم افتادگی پلک، دلایل ایجاد و بهترین روش‌های درمان

پتوز پلک چیست؟ افتادگی پلک یا همان پتوز پلک عارضه ای است که احتمال ابتلای افراد به آن در تمام سنین وجود دارد. در این میان برخی از افراد هستند که به صورت مادرزادی این عارضه را با خود دارند و برخی دیگر نیز ممکن است با گذشت زمان و افزایش سن به این عارضه دچار شوند.

زمانی که فردی به این مشکل دچار می‌شود پلک بالا به سمت پایین افتاده و ممکن است حتی تمام چشم او را بپوشاند و حتی میدان دید و بینایی فرد بیمار را تحت تاثیر خود قرار دهد؛ بنابراین لازم است بعد از شناسایی این عارضه اقدامات درمانی مناسب جهت درمان پتوز توسط پزشک متخصص انجام بگیرد.

در این مقاله قصد داریم  به بررسی علائم علل و بهترین روش‌های درمان افتادگی پلک بپردازیم و شما را با روش‌های جراحی و غیر جراحی جهت درمان آن آشنا کنیم.

پتوز چیست؟

افتادگی پلک یا پتوز به وضعیت ناهنجاری گفته می‌شود که در آن پلک بالا به علت شل شدن یا ضعف عضلات آن به‌ صورت غیرطبیعی افتاده می‌شود.

این عارضه که در اصطلاح پزشکی به نام «بلفاروپتوز» نیز شناخته می‌شود می‌تواند بر کیفیت زندگی فرد تأثیر منفی بگذارد زیرا علاوه بر مشکلات ظاهر ممکن است بر میزان بینایی و میدان دید نیز اثر بگذارد. عارضه پتوز می‌تواند به‌صورت موقتی یا دائمی بروز کند و با توجه به شدت آن امکان دارد نیاز به درمان جراحی پیدا کند.

به‌طور کلی دو نوع پتوز وجود دارد: پتوز یک‌طرفه که در آن تنها یک پلک دچار افتادگی می‌شود و پتوز دوطرفه که در آن پلک بیمار از هر دو طرف دچار افتادگی می‌شود. افتادگی هر دو پلک اشاره دارد.

انواع پتوز

1. پتوز مادرزادی: این نوع پتوز از بدو تولد در نوزاد وجود دارد و این مشکل غالبا ناشی از نقص در تکمیل عضلات بالابرنده پلک فوقانی است. این وضعیت در بسیاری از موارد امکان دارد با سایر اختلالات دیگر همراه باشد و به همین علت باید در اولویت درمانی قرار می‌گیرد.
2. پتوز اکتسابی: این نوع پتوز در طول زندگی فرد بروز پیدا می‌کند و عوامل مختلفی موجب پیدایش این عارضه می‌شود از جمله: افزایش سن، آسیب‌های فیزیکی یا بیماری‌های عصبی و عضلانی باشد.

علت افتادگی پلک چیست؟

همانگونه که اشاره شد علت‌ افتادگی پلک  با توجه به شرایط بیمار به دلایل مختلفی اتفاق بیفتید که در زیر مهمترین این عوامل را بررسی کرده ایم:

1. افزایش سن: با گذشت زمان و افزایش سن عضله بالابرنده پلک در فرد ضعیف می‌شود و پوست چشم دچار شلی بیشتری می‌شود. این شرایط معمولاً به عنوان درماتوکالازیس شناخته می‌شود.
2. آسیب‌دیدگی پلک:  در مواردی نیز ممکن است تصادفات یا آسیب به پلک باعث این عارضه شوند. برای مثال افرادی که طولانی مدت از لنز استفاده می‌کنند نیز آسیب‌پذیری بیشتری دارند.
3. جراحی چشم:  انجام برخی از عمل‌های جراحی مانند لیزیک یا آب مروارید نیز امکان دارد باعث افتادگی پلک شوند. البته در اغلب موارد این عارضه موقت است و بعد از هفته‌ها برطرف می‌شود.
4. مشکلات عصبی: برخی از مشکلات عصبی مانند سکته مغزی، دیستروفی عضلانی و میاستنی گراویس از جمله بیماری‌هایی هستند که می‌توانند عضلات پلک را تحت تأثیر قرار دهند و باعث ایجاد عارضه افتادگی پلک شوند.
5. افتادگی مادرزادی: برخی افراد از زمان تولد با این مشکل متولد می‌شوند که به آن پتوز گفته می‌شود.
6. ژنتیک: ژنتیک نیز از عوامل افتادگی پلک به شمار می‌رود و برخی از افراد این عارضه را به صورت ارثی دارند.

بهترین روش‌های درمان افتادگی پلک

برای درمان پتوز یا افتادگی پلک روش‌های مختلفی وجود دارد که بسته به شدت عارضه و علل آن متفاوت است:

1. جراحی پلک:  جراحی یکی از بهترین گزینه‌های درمانی برای  افتادگی پلک است که معمولاً  علاوه برا آنکه به بهبود نمای ظاهری و عملکرد بینایی کمک می‌کندباعث  سفت شدن عضله بالابرنده پلک نیز می‌شود.
2. لیزر: بلفاروپلاستی با لیزر نیز یکی از روش‌های مدرن و کم‌خطر است که عوارض کمتری نسبت به سایر روش‌ها دارد وزمینه بهبودی سریعتری نیز دارد.
3. تزریق بوتاکس: در صورتی که افتادگی پلک بیمار به علت شل شدن پوست باشد تزریق بوتاکس می‌تواند به سفت شدن پلک‌ها کمک کند.
4. قطره‌های چشم: اگر افتادگی پلک ناشی از تأثیرات موقتی مانند بوتاکس باشد می‌توان از قطره‌هایی مانند لوپیدین استفاده کرد.
5. روش‌های غیرجراحی: استفاده از برخی از روش‌های غیر جراحی مانند پلکسر یا تزریق فیلر نیز می‌تواند به‌عنوان روش‌های موقت درمانی برای بهبود ظاهر پلک مورد استفاده قرار گیرند.

روش‌های جراحی درمان پتوز

جراحی برای درمان پتوز یکی از موثرترین و رایج‌ترین روش‌ها به شمار می‌آید و انواع مختلفی دارد. در ادامه به معرفی روش‌های معمول جراحی پتوز می‌پردازیم:

1. عمل پتوز خارجی یا لواتور

این روش درمانی معمولاً با استفاده از بی‌حسی موضعی انجام می‌شود اما در صورت نیاز به جراحی در کودکان بیهوشی عمومی برای اطمینان از خواب عمیق آن‌ها استفاده می‌شود.

در این نوع جراحی برشی کوچک در چین پلک بالایی فرد بیمار ایجاد می‌شود و سپس محل عضله بالابرنده تغییر داده می‌شود تا دوباره به پلک متصل شود.

لازم به ذکر است این روش برای بیمارانی که عضله لواتور آن‌ها عملکرد مناسب دارد و دچار پتوز  از نوع متوسط تا شدید هستند توصیه می‌شود. زمان تقریبی انجام این جراحی برای هر چشم حدود ۴۵ دقیقه است.

2. عمل پتوز داخلی

در این تکنیک جراح از داخل پلک به عضله فرد دسترسی پیدا می‌کند. پس از برگرداندن پلک به سمت داخل عضله مولر یا لواتور کوتاه می‌شود. استفاده از این روش برای بیمارانی که دچار پتوز خفیف هستند و عملکرد عضله بالا برنده پلکشان قوی است مناسب‌تر است.

برای کاهش تورم و کبودی پس از عمل گزینه‌هایی مانند کمپرس سرد می‌تواند کمک کننده باشد. همچنین لازم است که تا دو هفته بعد از جراحی فرد بیمار از فعالیت‌هایی که ممکن است به چشم آسیب برسانند خودداری شود.

3. بلفاروپلاستی

بلفاروپلاستی معمولا یک روش زیبایی است که برای بهبود ظاهر چشم‌ها انجام می‌شود. این روش تفاوت بارزی با جراحی پتوز دارد اما در موارد شدید پتوز یا بعد از عمل پتوز ممکن است به‌طور همزمان با بلفاروپلاستی و جراحی پف چشم انجام شود.

4. روش قلاب فرونتالیس

استفاده از این روش درمانی به‌منظور درمان افتادگی پلک عضله پیشانی (فرونتالیس) انجام می‌شود. در این عمل پزشک جراح عضله پیشانی را به پلک متصل می‌کند تا آن را به سمت بالا حرکت دهد. این تکنیک غالباً برای درمان پتوز مادرزادی استفاده می‌شود.

پیشگیری از افتادگی پلک

علاوه برا ستفاده از برخی از گزینه‌های درمانی، روش‌های موثری نیز وجود دارد که ممکن است به تاخیر انداختن افتادگی پلک کمک کند. البته گفتنی است این روش‌های پیشگیرانه تنها در مواردی کاربرد داردکه ضعف در عضلات و تاندون های اطراف چشم علت افتادگی پلک باشد. در ادامه به چند روش پیشگیرانه اشاره می‌کنیم:

۱. انجام ورزش‌های صورت

تمرینات مخصوص صورت و ماساژ می‌تواند به تقویت عضلات پلک کمک کند. با انجام حرکات کششی و ماساژهای ملایم در ناحیه چشم می‌توانید به تولید کلاژن و استحکام پوست کمک کنید. این تمرینات روزانه به تقویت بافت‌های اطراف پلک‌ها کمک خواهد کرد.

۲. تحریک عضلات به وسیله ماساژ

ماساژ ملایم در ناحیه چشم می‌تواند به افزایش جریان خون در ماهیچه‌ها کمک کند. برای این منظور از ابزارهای مکانیکی نظیر مسواک برقی می‌توانید استفاده کنید؛ فشار ملایم می‌تواند عضلات را تحریک و تقویت کند.

۳. استفاده از کرم دور چشم

محصولات مراقبت از پوست مانند کرم‌های دور چشم و کرم‌های حاوی اسید هیالورونیک می‌توانند مواد مغذی لازم را به پوست برسانند و به حفظ نرمی و رطوبت آن کمک کنند. با گنجاندن این محصولات در روتین روزانه خود می‌توانید به بهبود وضعیت پوست اطراف چشم‌ها کمک کنید.

افتادگی پلک و ابرو؛ چه تفاوتی دارند؟

گاهی اوقات افراد برای حل مشکل ظاهر خسته چشم‌ها به جراحی پلک فکر می‌کنند و تصور می‌کنند با جراحی می‌تواند گزینه مناسبی برای حل مشکل آنها باشد. اما این وضعیت ممکن است ناشی از افتادگی ابرو باشد. در این وضعیت پلک‌ها در حالت طبیعی قرار دارند اما چهره‌ به علت افتادگی ابرو حالتی خسته را القا می‌کند. به همین دلیل حتما لازم است که قبل از انجام هر گونه جراحی به یک پزشک متخصص و با تجربه مراجعه کنید تا تشخیص دقیقی از وضعیت شما داشته باشد و مشخص کند که آیا مشکل اصلی از پلک است یا ابرو.

هزینه عمل افتادگی پلک

هزینه جراحی افتادگی پلک به عوامل مختلفی بستگی دارد. در صورتی که این عارضه به‌عنوان پتوز شناخته شود نیاز به جراحی برای بالا بردن پلک و تقویت عضلات آن خواهد بود. درمان پتوز معمولاً هزینه بیشتری نسبت به انجام بلفاروپلاستی دارد که یک عمل زیبایی ساده‌تر است و معمولاً در کلینیک‌ها یا بیمارستان‌ها قابل انجام است.البته گفتنی است هزینه این خدمات به عواملی چون موقعیت جغرافیایی، سابقه پزشک و دستمزد تیم پزشکی متفاوت خواهد بود.

در سال ۱۴۰۳هزینه عمل بلفاروپلاستی یا درمان افتادگی پلک در محدوده‌ی 20 تا 50 میلیون تومان قرار دارد.

چگونه یک متخصص مناسب برای درمان افتادگی پلک را پیدا کنیم؟

در صورتی که پتوز پلک شما شدید بوده و بر بینایی‌تان اثر گذاشته باشد مراجعه به چشم‌پزشک ضروری است. پزشک در مرحله اول علت اصلی مشکل را تشخیص می‌دهد و سپس گزینه‌های درمانی موجود را با شما در میان می‌گذارد. همچنین برخی از درمان‌ها ممکن است جنبه زیبایی داشته باشند و به شما کمک کنند تا به ظاهری دلخواه دست یابید.

برای پیدا کردن بهترین متخصص در زمینه چشم‌پزشکی یا پزشک پوست و مو و زیبایی می‌توانید از وب‌سایت های تخصصی مختلف مانند پتوز سنتر استفاده کنید. این پلتفرم به شما این امکان را می‌دهد که وقت ملاقات حضوری بگذارید و همچنین از مشاوره آنلاین یا تلفنی با متخصصان بهره‌مند شوید.

پتوز در کودکان

پتوز مادرزادی نیازمند اقدامات و توجه ویژه است، زیرا در صورت عدم درمان می‌تواند موجب به مشکلات بینایی دائمی و اختلالات حرکتی گوناگون در ناحیه گردن و صورت کودک شود. برخی اوقات عارضه پتوز به‌خصوص در فرم متوسط یا شدید آن نیاز به مداخله فوری دارد تا از تأثیرات منفی بر بینایی کودک جلوگیری شود.

علل پتوز مادرزادی

مهمترین علت پتوز مادرزادی نقص در عامل توسعه عضله لواتور است که مسئول بالا بردن پلک است. این نوع پتوز می‌تواند به تنهایی مشاهده شود یا ممکن است با اختلالات دیگر همراه باشد مانند:

• اختلالات حرکتی چشمی: مشکلاتی که در حرکت طبیعی چشم‌ها اثر می‌گذارند و ممکن است باعث عدم تطابق در حرکات چشم‌ها شوند.
• بیماری‌های عضلانی: مانند میاستنی گراویس که می‌تواند باعث ضعف عضلات و در نتیجه عارضه پتوز شود.
• تومورها: وجود تومورهای پلک یا ناحیه اطراف آن که می‌تواند علت اصلی اختلال عملکرد عضله بالابرنده پلک باشد.

درمان پتوز مادرزادی

درمان پتوز مادرزادی معمولاً جراحی است. جراحی می‌تواند به اصلاح عضلات پلک کمک کند و بهبود قابل توجهی در ظاهر و بینایی کودک ایجاد کند. اگر پتوز با آمبلیوپی همراه باشد ممکن است لازم باشد تا درمان‌هایی مانند پوشاندن چشم سالم برای تقویت بینایی چشم دیگر انجام شود.

عوامل مهم تأثیرگذار در انتخاب روش درمان

تصمیم‌گیری برای انتخاب روش درمانی مخصوصا جراحی بستگی به موارد زیر دارد:

• سن کودک: در صورتی که سن کمتر معمولاً ممکن است نیاز به رویکرد احتیاطی بیشتری را ایجاب کند.
• شدت پتوز: اگر پتوز خفیف است، ممکن است به جراحی نیاز نداشته باشد اما وضعیت‌های شدیدتر ممکن است نیازمند درمان فوری باشند.
• وضعیت حرکات چشمی: وجود حرکات غیرطبیعی می‌تواند بر تصمیم‌گیری درمان تأثیر بگذارد.

خطرات جراحی پتوز

عوارض ناشی از جراحی پتوز شامل موارد زیر هستند:

• عفونت: این عارضه بسیار نادر است ولی با این حال در برخی موارد اتفاق بیفتد.
• کاهش بینایی: در برخی از موارد خاص نیز امکان دارد بینایی به‌طور موقت یا دائم تحت تأثیر قرار گیرد.
• مشکلات جزئی: در برخی از افراد نیز  بعد از عمل پتوز ممکن است پلک‌ها به‌طور کامل بسته نشوند و این تنها یک عارضه موقتی است.

سخن پایانی

درمان پتوز چه در کودکان و چه در بزرگسالان عمدتاً از طریق جراحی قابل انجام است و این روش می‌تواند به بهبود بینایی و اصلاح وضعیت ظاهری کمک شایانی کند. معاینات منظم در دوران کودکی برای شناسایی و درمان زودهنگام تنبلی چشم بسیار مهم است و می‌تواند از بروز عوارض سنگین جلوگیری کند.

در دوره بهبودی پس از این عمل ممکن است فرد به‌طور موقت دچار مشکلاتی در بستن کامل پلک خود شودکه عموماً کوتاه‌مدت است. برای کاهش خشکی یا ناراحتی چشم بعد از عمل پزشک استفاده از قطره‌های چشمی خاص را تجویز می‌کند.

بازبینی پزشکیدکتر نرگس حسنلوجراح و متخصص چشم · شماره نظام پزشکی ۱۲۴۳۱۵ · آخرین بازبینی: 19 دی 1403